Kodeks etyczny psychologa: co zawiera i kogo wiąże

Co to za dokument

Pod hasłem „kodeks etyczny psychologa” kryje się kilka rzeczy, więc warto je rozdzielić. Kodeks Etyczny Psychologa PTP to tekst przyjęty przez stowarzyszenie zawodowe. Nie jest aktem prawa powszechnego ani kodeksem samorządu zawodowego, do którego odsyłają ustawy (obie przewidują Kodeks Etyki Zawodowej uchwalany przez Krajowy Zjazd; w naszych źródłach nie ma jego treści). O tym niżej.

Nota wstępna mówi, że kodeks stanowi „podstawową wykładnię zasad etycznych” dla „członków Polskiego Towarzystwa Psychologicznego oraz innych osób, które zadeklarowały jego przestrzeganie”. Z tego zdania wynika granica: psycholog, który nie należy do PTP i niczego nie deklarował, nie jest kodeksem związany. Jest to główny spisany standard etyczny PTP; stowarzyszenie ma też kodeks szczegółowy dotyczący diagnozy (2023) i standardy diagnozy (2020). Nota dodaje, że poza kodeksem osoby te mają przestrzegać innych regulacji etycznych PTP, odpowiednich do specyfiki ich działań.

Regulacje etyczne PTP mają trzy poziomy, jak opisuje strona PTP. Poziom pierwszy to omawiany Kodeks Etyczny Psychologa PTP, przyjęty 2 grudnia 2018 r.; strona nazywa go kodeksem nadrzędnym wobec pozostałych regulacji etycznych. Poziom drugi to kodeksy szczegółowe, z których zatwierdzono dotąd pierwszy: Kodeks Diagnozy Psychologicznej PTP, zatwierdzony 12 maja 2023 r. Poziom trzeci to standardy, np. standardy diagnozy psychologicznej, przyjęte przez Zarząd Główny PTP 9 grudnia 2020 r. Kodeksu szczegółowego dla poradnictwa ani psychoterapii strona nie podaje.

Jak jest zbudowany

Kodeks składa się z czterech rozdziałów i słownika:

Odbiorcą jest w kodeksie osoba uczestnicząca w działaniach psychologicznych. Do tych działań słownik zalicza m.in. diagnozę, poradnictwo, psychoterapię i psychoedukację, więc kodeks obejmuje psychologa także wtedy, gdy prowadzi terapię.

Co mówi o sprawach ważnych w gabinecie

Rzetelna informacja i oczekiwania (art. 8). Pkt 2: psycholog „zgodnie z prawdą przedstawia możliwości i ograniczenia psychologii oraz swoje własne wykształcenie, doświadczenie i kompetencje zawodowe”. Pkt 4: psycholog „unika podtrzymywania nierealistycznych oczekiwań” i daje odbiorcy zgodne z prawdą informacje, by ten mógł świadomie zdecydować, czy skorzysta z usług. Dla treści o gabinecie to najważniejszy przepis: informacja ma służyć decyzji, a obietnica wyniku jej przeczy.

Zgoda i informowanie o celu, formach i metodach (art. 10). Pkt 2a: działania zawodowe tylko za świadomą zgodą odbiorcy, a wyjątki może ustanawiać wyłącznie prawo powszechne. Pkt 2b: psycholog informuje o „celu kontaktu, form i metod działania, zakresu tajemnicy zawodowej oraz spodziewanych rezultatów” i upewnia się, że odbiorca to rozumie. Pkt 2d: kontrakt określa m.in. cele, zakres, formy i metody oraz informację o potencjalnym ryzyku niepowodzenia. Art. 11 pkt 3d dodaje, że odbiorca ma prawo do informacji o planowanych działaniach, czasie trwania, prawdopodobnych konsekwencjach i działaniach alternatywnych. Jak ułożyć sam kontrakt, opisuje tekst o kontrakcie terapeutycznym.

Tajemnica (art. 11 i 14). Tajemnicą objęte są informacje uzyskane w związku z czynnościami zawodowymi, a „o ile to możliwe” także sam fakt uczestniczenia w działaniach (art. 11 pkt 2a). Tajemnicę można uchylić przy poważnym zagrożeniu życia lub zdrowia osób albo gdy tak stanowi prawo powszechne (pkt 2b), a obowiązuje ona także po śmierci odbiorcy (pkt 2d). Szczegóły i porównanie z ustawami są w osobnym tekście: tajemnica zawodowa psychologa.

Kwalifikacje i ich jawność (art. 12). Pkt 2a: psycholog posiada kwalifikacje do tego, co robi, w tym do metod wymagających dodatkowego przeszkolenia. Pkt 5a: „zachowuje jawność co do swoich kwalifikacji”, rzetelnie ujawnia uprawnienia oraz ograniczenia własnych kompetencji, a na wniosek odbiorcy udostępnia oryginalne poświadczenia kwalifikacji. Pkt 3b: stosuje metody o wystarczających podstawach naukowych.

Granice kompetencji (art. 6 pkt 2). Psycholog zna granice swoich kompetencji, nie podejmuje się zadań, które je przekraczają, a w razie potrzeby wskazuje odbiorcy osobę bardziej kompetentną. Z tego samego zapisu wynika, że przyznanie, czym gabinet się nie zajmuje, jest zgodne z kodeksem, a nie osłabia gabinetu.

Relacja z odbiorcą (art. 4, 10 pkt 1, 12 pkt 1). Autonomia i podmiotowość odbiorcy, zakaz dyskryminacji, niewykorzystywanie wiedzy zdobytej w pracy do innych celów niż ta praca. Art. 12 pkt 1a zakazuje kontaktów seksualnych z odbiorcą w trakcie działań i w czasie utrzymywania relacji zawodowej oraz nakazuje unikać konfliktu ról.

Co kodeks mówi o samym sobie. Art. 1 przypomina, że kontakt z psychologiem ma być pomocny, a psycholog odstępuje od działań, jeśli mogą wyrządzić szkodę. Art. 7 pkt 4 zobowiązuje do dbania o dobre imię zawodu, ale nie za cenę ukrywania błędów. Art. 17 daje psychologowi prawo do zapoznania się z zarzutami i obrony w postępowaniu etycznym. Kodeks nie opisuje jednak, kto takie postępowanie prowadzi ani jakie są konsekwencje naruszenia, więc sam w sobie na to pytanie nie odpowiada.

Czego w kodeksie nie ma

Tekst kodeksu nie zawiera słów „reklama”, „promocja” i „marketing”. Nie ma w nim przepisu o stronie internetowej, cenach, opiniach klientów ani o tym, jak psycholog może się przedstawiać w mediach.

Co z tego wynika: kodeks nie daje podstawy do twierdzenia, że psychologowi „nie wolno się reklamować”, bo w tym dokumencie taki zakaz nie istnieje. Czego z tego nie wynika: że każda treść na stronie jest dozwolona. Obietnica efektu zderza się z art. 8 pkt 4, zawyżone doświadczenie z art. 8 pkt 2, a opinie klientów mogą kolidować z art. 11 pkt 2a (nasz wniosek, nie przepis wprost). Pełniejsze omówienie: reklama psychologa, co wolno. Czy do gabinetu bez wpisu do rejestru podmiotów leczniczych stosuje się przepis ustawy o działalności leczniczej o informacji bez cech reklamy, nasze źródła nie rozstrzygają. Jak te zasady przekładają się na układ strony, opisuje tekst o stronie internetowej dla psychologa.

Kodeks a ustawy

Obie ustawy o zawodzie psychologa mówią o tajemnicy i obowiązkach wobec klienta oraz przewidują Kodeks Etyki Zawodowej samorządu, ale żadna nie przepisuje treści kodeksu PTP.

• Ustawa z 2001 r. obowiązuje do 18 maja 2028 r. Odsyła do Kodeksu Etyki Zawodowej samorządu (art. 20 pkt 2, art. 33 ust. 1 pkt 2, art. 40 pkt 3). Tajemnicę reguluje art. 14, a obowiązek poinformowania klienta o celu i przebiegu postępowania art. 13 ust. 1.
• Ustawa z 2026 r. wchodzi w życie w zasadniczej części 19 maja 2028 r. (omówienie ustawy). Art. 22 ust. 2 ustawy wymaga wykonywania zawodu m.in. „zgodnie z zasadami etyki zawodowej określonymi w Kodeksie Etyki Zawodowej”. Kodeks ten ma uchwalić Krajowy Zjazd samorządu psychologów: wśród spraw należących do Zjazdu art. 45 wymienia „uchwalanie Kodeksu Etyki Zawodowej”.

Samej treści tego kodeksu w ustawie nie ma, a my jej nie znamy. Dlatego dziś kodeks PTP nie jest ani zastąpiony, ani uchylony, a po 2028 r. nie wiadomo, jak będzie się miał do kodeksu samorządu. To pytanie, na które w momencie pisania tekstu nie ma odpowiedzi w źródłach. Samorząd, który ma uchwalić ten kodeks, opisuje tekst o krajowej izbie psychologów.

Kodeks etyczny psychoterapeuty

Zawód psychoterapeuty nie ma ustawy. Ustawa z 2026 r. mówi tylko, że psycholog może prowadzić psychoterapię na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 23 ust. 4). Stanowisko Zarządu Głównego PTP z 29 czerwca 2026 r. dotyczy projektu ustawy o zawodzie psychoterapeutek i psychoterapeutów i zawiera postulaty, nie obowiązujące przepisy. Wśród postulatów jest system odpowiedzialności zawodowej, w tym kodeks etyczny i „jawny rejestr psychoterapeutek i psychoterapeutów”.

Treści kodeksów etycznych towarzystw psychoterapeutycznych nie ma w źródłach, na których oparty jest ten tekst, więc ich tutaj nie omawiamy. Czy i jak wiąże psychoterapeutę kodeks towarzystwa, do którego należy, zależy od tego towarzystwa; nie sprawdzaliśmy. Jeśli jest też psychologiem i zadeklarował przestrzeganie kodeksu PTP, obowiązuje go również ten dokument. Kodeks PTP używa pojęcia „psycholog”, więc dla osoby bez dyplomu psychologa nie jest naturalnym punktem odniesienia. O stanie prawnym tego zawodu pisze tekst o ustawie o zawodzie psychoterapeuty.

Gdzie jest pełny tekst kodeksu

Kodeks etyczny psychologa w PDF udostępnia Polskie Towarzystwo Psychologiczne: Kodeks Etyczny Psychologa PTP. Tekst zatwierdziło Walne Zgromadzenie Delegatów PTP 2 grudnia 2018 r. Kodeksu etycznego zawodu psychologa, który uchwali samorząd (art. 45 ustawy z 2026 r.), w naszych źródłach nie ma.

Najczęstsze pytania o kodeks etyczny psychologa

Kogo wiąże kodeks etyczny psychologa?

Członków PTP i osoby, które zadeklarowały jego przestrzeganie (nota wstępna). To dokument stowarzyszenia, nie akt prawa powszechnego.

Czy kodeks zakazuje reklamy psychologa?

Nie ma w nim słów reklama, promocja i marketing. Granice wyznacza rzetelna informacja (art. 8 pkt 2 i 4, art. 12 pkt 5a); szczegóły w tekście o reklamie psychologa.

Co kodeks mówi o tajemnicy zawodowej?

Tajemnicą objęte są informacje uzyskane w związku z czynnościami zawodowymi, a o ile to możliwe także sam fakt uczestniczenia w działaniach (art. 11 pkt 2a). Wyjątki: poważne zagrożenie życia lub zdrowia albo prawo powszechne (pkt 2b).

Co zmieni się po 2028 r.?

Ustawa z 2026 r. wymaga wykonywania zawodu zgodnie z Kodeksem Etyki Zawodowej (art. 22 ust. 2), który uchwali Krajowy Zjazd (art. 45). Jego treści nie znamy, a ustawa wchodzi w życie 19 maja 2028 r. Opis: ustawa o zawodzie psychologa.

Lista kontrolna

• Ustal, który kodeks cię wiąże: członkostwo w PTP, deklaracja przestrzegania, członkostwo w towarzystwie psychoterapeutycznym.
• Sprawdź na stronie, czy wykształcenie, staż i kwalifikacje są opisane zgodnie z prawdą, bez zaokrągleń w górę (art. 8 pkt 2, art. 12 pkt 5a).
• Usuń z opisu usług obietnice wyniku i zdania o skuteczności bez źródła (art. 8 pkt 4, art. 12 pkt 3b).
• Opisz cel, formę i metody pracy oraz zakres tajemnicy tak, by odbiorca je zrozumiał (art. 10 pkt 2b).
• Nie publikuj opinii klientów, liczby klientów ani historii przypadków (ostrożnie, w związku z art. 11 pkt 2a; to nasz wniosek, nie przepis wprost).
• Napisz, czym gabinet się nie zajmuje, i do kogo odesłać (art. 6 pkt 2).
• Nie pisz, że gabinet „działa zgodnie z kodeksem PTP”, jeśli nie jest to prawdą w twoim przypadku.
• Zaplanuj sprawdzenie strony po uchwaleniu Kodeksu Etyki Zawodowej przez samorząd.

Tekst nie jest poradą prawną. Stan prawny: na 13 listopada 2026 r.